بازی تخته نرد در گذرتاریخ

با چنین تخته و این مهره و ایـن کهنه حریف چشـم بردن بودت،عقـل تو بی‌بـنیاد اسـت بـخت در آمد کار اسـت، نـه دانـسـتـن کـــارطاس اگر نیک نـشیند همه کس نـراد است


در جزوهء کوچکی به زبان پهلوی یکی از داستانهای مربوط بهپیدایش تخته نرد را می‌توان خواند:

در زمان پادشاهی انوشیروان خسرو پسرقباد، پادشاه هند «دیورسام بزرگ» برای سنجش خرد و دانایی ایرانیان و اثبات برتریخود شطرنجی را که مهره های آن از زمرد و یاقوت سرخ بود، به همراه هدایایی نفیس بهدربار ایران فرستاد و «تخت ریتوس» دانا را نیز گماردهء انجام این کار ساخت. او درنامه‌ای به پادشاه ایران نوشت: «از آنجا که شما شاهنشاه ما هستید، دانایان شما نیزباید از دانایان ما برتر باشند. پس یا روش و شیوهء آنچه را که به نزد شمافرستاده‌ایم (شطرنج) بازگویید و یا پس از این ساو و باج برای ما بفرستید». شاهایران پس از خواندن نامه چهل روز زمان خواست و هیچ یک از دانایان در این چند روزچاره و روش آن را نیافت، تا اینکه روز چهلم بزرگمهر که جوانترین وزیر انوشیروان بودبه پا خاست و گفت: «این شطرنج را چون میدان جنگ ساخته‌اند که دو طرف با مهره هایخود با هم می‌جنگند و هر کدام خرد و دوراندیشی بیشتری داشته باشد، پیروز می‌شود.» ورازهای کامل بازی شطرنج و روش چیدن مهره ها را گفت. شاهنشاه سه بار بر او درودفرستاد و دوازده هزار سکه به او پاداش داد. پس از آن «تخت ریتوس» با بزرگمهر بهبازی پرداخت. بزرگمهر سه بار بر تخت ریتوس پیروز شد. روز بعد بزرگمهر تخت ریتوس رابه نزد خود خواند و وسیلهء بازی دیگری را نشان داد و گفت: اگر شما این را پاسخدادید ما باجگزار شما می شویم و اگر نتوانستید باید باجگزار ما باشید.» دیورسام چهلروز زمان خواست، اما هیچ یک از دانایان آن سرزمین نتوانستند «وین اردشیر» را چارهگشایی کنند و به این ترتیب شاه هندوستان پذیرفت که باجگزار ایران باشد. این بازی نوتخته نرد بود.

این داستان در عین اینکه مقابلهء تفکر ایرانی با تفکر بیگانهرا نشان می‌دهد، یعنی دخالت تقدیر و سرنوشت (نرد) و یا احاطهء کامل تدبیر و عقلانسان بر زندگی (شطرنج)، احتمالاً حقیقت ندارد و تخته نرد به یک باره و توسط یک نفراختراع نشده است. اما در اینکه تخته نرد یکی از قدیمیترین بازیهای جهان است، شکینیست.

تا چندی پیش تصور می‌شد که خاستگاه تخته نرد در حدود پنج هزار سال پیشدر بین‌النهرین بوده است. در دههء بیستم میلادی باستان‌شناس انگلیسی سر لئوناردوولی (Sir Leonard Woolley) در خرابه‌های آرامگاه سلطنتی اور (عراق کنونی) یک بازیتخته نرد یافت که با بازیهای کنونی تفاوت چندانی ندارد. چند سال بعد در مقبرهءتوت‌انخ‌آمون در دلتای نیل تخته نردهای دیگری کشف شدند که قدمت آنها به ۱۵۰۰ سالقبل از تولد مسیح می‌رسد. بسیاری از نقاشیهای دیواری مقبره حکایت از محبوبیت اینبازی دارند که هم بین توانگران و هم بین مردم عادی رواج داشته است.

امااکنون کهنترین تخته نرد جهان در شهر سوخته به همراه ۶۰ مهره یافت شده که بسیارقدیمیتر از تخته نرد گورستان سلطنتى اور در بین النهرین می‌باشد. این کشف بزرگ،باستان شناسان را به این نتیجه رسانده که بازى تخته نرد از شهر سوخته به تمدن بینالنهرین رفته است. «منصور سجادى» باستان شناس و سرپرست هیات کاوش در شهر سوختهمی‌گوید: «این تخته از چوب آبنوس و به شکل مستطیل است. روى این تختهء بازى نقش یکمار حکاکى شده که این مار با پیچش به دور خود، ۲۰ حلقه ایجاد کرده است. این ۲۰دایره در واقع ۲۰ خانهء بازى هستند. نقش مار روى تخته به گونه‌اى است که در نهایتدم مار در دهان او جاى گرفته است.» به گفتهء سجادى ۶۰ مهرهء یافت شده در یک ظرفسفالى در کنار تخته قرار داشته اند. جنس این سنگ ها از جنس سنگهاى رایج در شهرسوخته از جمله لاجورد، عقیق و فیروزه است. (منبع

چندی پیش در جیرفت نیز پنج تختهء بازیبا قدمت حدوداً پنج هزار سال یافت شد که به گفتهء دکتر «یوسف مجیدزاده»، سرپرستگروه باستان شناسی جیرفت و حوزهء هلیل‌رود، این تخته‌ها مانند بازی تخته نرد به نظرمی‌رسند.

تخته نرد در جنوب اروپا به تدریج گسترش پیدا کرد. افلاطون، هومر ومشاهیر یونانی دیگر آن را در نوشته‌های خود توصیف کرده‌اند. به جفت شش «آفرودیت» می‌گفتند و رقمهای پایین‌تر تاس را «سگ» می‌نامیده‌اند. در بین رومیان قدیم بازیبیش از پیش محبوبیت و گسترش یافت. آنها با سه تاس بازی می‌کردند و سه نام مختلفبرای تخته نرد داشتند: Alea (ریختن تاس)، Tabulae (تخته، میز) یا Ludus duodecim scriptorum (بازی دوازده‌خطی). در پمپئی یک نقاشی دیواری عظیم کشف شد که صحنهء اولآن دو رومی را هنگام بازی نشان می‌داد. در صحنهء دوم صاحب مسافرخانه دو بازیگر رابا خشم بیرون می‌اندازد.

با این حال تخته نرد دیرتر، یعنی بعد از جنگهایصلیبی در بقیهء اروپا رواج پیدا کرد. به آن نرد، Tric Trac ،Puff، Tables یا Plakoto می‌گفتند و با دو تاس بازی می‌کردند. Tabula، نوع رومی بازی، در تمام اروپاگسترش یافت. در ابتدا بازی اشرافیان بود، اما به تدریج بین مردم عادی نیز محبوب شد. کلیسا قرنها سعی کرد که جلوی این نوع قمار را بگیرد و موفق نشد.

اما تختهنرد در هیچ نقطهء جهان غرب مانند انگلستان رواج و محبوبیت نداشته است. طبق گزارشهایشفاهی ریچارد شیردل به خاطر علاقهء سربازانش به این بازی مرتب دچار دردسر می‌شدهاست، به همین دلیل دستور داده بود که هیچ فردی با درجهء پایینتر از شوالیه اجازهءبازی به شرط برد و باخت پول ندارد.

اولین مسابقهء بین‌المللی تخته نرد بههمت شاهزاده Alexis Obolensky در سال ۱۹۶۴ در جزایر باهاما انجام شد و از آن زمانبه بعد سالانه تکرار می‌گشت. در دههء ۷۰ اولین کتابهای قوانین بازی نوشته شدند وباعث گسترش بیش از پیش تخته نرد گشتند. شخصیتهای مشهوری مانند کریستینا اوناسیس (Christina Onassis) دختر میلیاردر معروف یونانی آریستوتلس اوناسیس، گونتر ساکس (Gunther Sachs) وارث کارخانهء اوپل و شوهر سابق بریژیت باردو، یو هفنر (Hugh Hefner) ناشر مجلهء پلی‌بوی و غیره به رواج بیشتر این بازی در جهان غرب دامن زدند.

در ایران این بازی با وجود مخالفتهای متعصبان مذهبی که با هرگونه تفریح وشادی و هیجان بی‌آزار دشمن هستند کماکان محبوبیت خود را حفظ کرده است. از محمدپیامبر مسلمانان نقل شده که «هر کس نرد بازى کند مثل این است که دستش را در گوشت وخون خوک رنگ کرده است» و «هر کس نرد بازى کند به راستى که از خدا و رسولش نافرمانىکرده است». طبق این گفته و حدیثهای دیگر در اسلام بازی با نرد ولو بدون برد و باختحرام شناخته شده است. با این حال پیر و جوان بدون توجه به اینگونه فرمانها و فتواهااین بازی زیبا و مهیج را تا امروز زنده نگه داشته‌اند.

تخته نرد از یک تختهءدو قسمتی و دو تاس تشکیل گشته که در هر طرف تاسها، اعداد یک تا شش با ستاره‏ها یاخالهایى ریز نشان داده شده است.

باختم با پاکبازان، عالم خاکى به خاکوزپى آن عالم اینک در قمارى دیگرمبردم از نراد گیتى یک دو داو اندر سهزخمگرچه از چار آخشیج و پنج حس در شش ‏درم

توجه کنید به ظرافت خاقانى کهچگونه اعداد یک تا شش را در یک بیت جا داده است. واژهء «داو» در مصرع سوم یکی ازاصطلاحات رایج تخته نرد است، یعنى اینکه یکى از دو حریف ادعا کند که بازى را خواهدبرد و از دیگری بخواهد که تسلیم شود. «آخشیج» به معنای عنصر می‌باشد، چار آخشیجیعنی عناصر چهارگانه.

ستاره‏ها یا خالهاى روى تاس (کعبه) نشانهء ستاره‏هاىآسمان هستند که گردش و وضعیت آنها سرنوشت انسانها را رقم می‌زنند و کاسهء کوچکچرمینی که در آن تاسها می‌غلتند و واژگونه روی تخته گذاشته می‌شود حکم ظرف آسمان رادارد که روی زمین (تخته) قرار گرفته است.

اگر عدد یک طرف تاس را با عدد طرفمقابل آن جمع کنیم عدد ۷ را به دست می‌آوریم که نشانهء هفت روز هفته است. تختهء اینبازى دو خانهء دوازده‌گانه دارد، به نیت ۲۴ ساعت شبانه‏روز. ۳۰ مهره روزهای ماه رانشان می‌دهند، با پانزده مهرهء سفید به نشانهء پانزده شب مهتابى و پانزده مهره سیاهبه نشانهء پانزده شب تاریک. تخته نرد به چهار قسمت تقسیم شده است که نمایانگر چهارفصل سال یا چهار عنصر باد و آب و خاک و آتش است.

یکی از نخستین کتابهاىایرانى دربارهء بازى تخته نرد «رسالهء قمارخانه» نوشتهء محمد امین میرزا قاجار پسرفتحعلى شاه می‌باشد. نویسنده در این کتاب به ۹ بازى رایج و مرسوم عصر خود پرداختهاست، از جمله تخته نرد. محمدعلى جمالزاده در مقالهء «بازى نرد قبل از سامانیان» دربارهء گذشتهء تاریخی این بازی نوشته است. اخیراً نیز کتابی با عنوان تخته نردتقدیر یا تدبیر نوشتهء ابوالقاسم تفضلی منتشر گشته که در آن به تاریخچهء تخته نرد وتأثیر آن بر ادبیات فارسى پرداخته شده است (آقای ابوالقاسم تفضلی برادر مرحوم محمودتفضلی است که آثار جواهر لعل نهرو را به فارسی برگردانده. جالب اینکه پسرِ آقایمحمود تفضلی، دکتر شیوا تفضلی، نفر دوم مسابقات جهانی تخته نرد است و ریاست عالیهءمسابقات تخته نرد اروپای غربی را به عهده داردکتابشامل بسیاری از حکایات خواندنى و تاریخی، اشعار شاعران قدیمى و تعبیرها و اصطلاحاتپیرامون تخته نرد می‌باشد.

همچنین می‌توان به کتاب «تخته نرد از دیدگاهتاریخ و ادبیات» نوشتهء عزیز نقدی‌وند اشاره کرد که توسط انتشارات کلیدر به چاپرسیده است. این کتاب شامل اولین لغت‌نامهء تخته نرد می‌باشد و در عین حال پژوهشیاست در مورد سابقهء تخته نرد. مطالب دیگر از جمله قوانین و حرکات مهره‌ها، اصطلاحاترایج در این بازی، اشعار مربوط، کرکری‌خوانی، انواع بازیهای از یاد رفتهء تخته نردو مقالات تحقیقی جالب هستند


عکس تخته نرد

پخش عمده تخته نرد در سراسر ایران
پذیرش نماینده فعال
قیمت از 90 هزار تومان
09183713060
08712272701
08712269810
08712276600


بازدید : 22489 نفر

تاریخ ثبت آگهی : 1388/7/12
نام آگهی دهنده :
تلفن :
آدرس :
قیمت : 0
موقعیت : کردستان